در مصاحبه با محمد شمس لنگرودی شاعر معاصر عنوان شد:
هنر امروز دستخوش اغتشاش شده است...
رسول امیری شاعر جوان و خوش قریحه فرگ داراب در دیداری که با محمد شمس لنگرودی،پزوهشگر،شاعر معاصر و نویسنده تاریخ تحلیلی شعر نو داشته است مصاحبه ای داشته است که نتیجه آن در پی می آید:
مدت هاست که با جمعی از دوستان بحث مخاطب خاص و عام در ادبیات به ویژه شعر ورد زبانمان شده ،هر کس ساز خودش را می زند و نتیجه رضایت بخشی از بحث داده نمی شود،خواستم از جنابعالی بپرسم که چگونه می توان با خلق یک اثر با دو گروه خاص و عام ارتباط برقرار کنیم؟
شمس:بحث خاص و عام هم درست است و هم غلط،از این نظر درست است که هنر همیشه رو به اعتلا دارد و خواص هستند که با هنر روبرواند،اما این به این معنا نیست که برای عوام نباشد و دشواری قضیه همین جاست. هنرمند باید به زبانی دست پیدا کند در حالی که برای خواص قابل درک است با عوام هم سر کار د اشته باشد. بهترین شاعران ایران شاعرانی هستند که خواص هنوز که هنوزست با آن هاکلنجار دارند وهم عوام خواسته هایشان را در این کارهایشان می بینند، امااین خواص هستند که از تکنیک های که این شاعران حیرت می کنند. اهمیت حافظ نیز بخاطر بازی های زبانی است وگرنه موضوعاتش را همه شاعران گفته اند و فرق زیادی با سلمان ساوجی و ناصربخارایی و... ندارد. تفاوتش در بازی زبانی است. فردوسی وقتی شاهنامه را می نوشت در شهر خودش بیش از صد نفر داشتند شاهنامه را می نوشتند، داستان همان بود اما توانایی فردوسی در زبان و ساختار بود.
پس چرا شاملو در گفتگویی که با ناصر حریری انجام داده ،فردوسی را سرکوب می کند و میگوید که فردوسی جایی در تنگنای زبان و قافیه گیر آمده و به جای استفاده از وازه دویست از واژه( دو،ره صد )استفاده کرده که مورد پسند و صحیح نیست؟
شمس:این نظر شاملو است و نظر غلطی هم است. من نمی خواهم وارد آن قضیه شوم،شاملو شاعر بزرگ ایران است ،به نظر من بعد از شاعران بزرگ و کلاسیک اگر خواسته باشیم سه تا شاعر بزرگ نام ببریم،حتما و مسلما یکی از این سه نفر شاملو است اما این به این معنا نیست که اگر شاملو آب خورد ما هم از او تقلید کنیم این نظر شاملو را من قبول ندارم.
نظرتان در مورد فلسفه هنر برای هنر چیست؟
شمس:هنر برای هنر هم برمی گردد به بحث خاص و عام. این بحث در اواخر قرن 19 پیدا شد. هنرمند نباید موضوع را بهانه ای قرار دهد که ناتوانی هنری خود را بپوشاند، بلکه هر موضوعی را باید خلاقانه در اختیار بگیرد و اثری خلق کند. هنر یک جوری برای هنر است اما به این معنا نیست که برای مردم نباشد.
سوال من بیشتر این است که هنر برای هنر است یا برای زندگی؟
شمس: در واقع به قول نیچه هیچ هنرمندی تاب و تحمل واقعیت را ندارد،چون واقعیت زندگی دشوار است وهنرمند یک نوع عکس العمل در مقابل نقص زندگیست. برای همین است که می گویند خلق و خلاقیت، و هنر برای بر طرف کردن ضعف های زندگی است. بحث هنر برای هنر و خاص و عام، به هم مربوط است. آن که بیشتر با مردم و خاص و عام ارتباط دارد ماندگارتر است.
به نظر شما در جامعه کنونی ایران کدام یک بیشتر مطرح است،هنر برای هنر یا برای زندگی؟
شمس: الان یک اغتشاشی در هنر به وجود آمده،حرف ها و تئوری های گفته شده که باید وقت باشد و زمان بگذرد که از این بحران در بیاید،که به نظر من آرام آرام رو به بهبود است.
الان شعر کلاسیک و مدرن را می شود در یک دو جمله اگر نیازباشد به صورت فشرده توضیح داد ولی ما هنوز تعریف خاصی از شعر پست مدرن نشنیده ایم که اساسا پست مدرن چیست؟ کسانی که در این فاز کار می کنند چه می گویند و هدفشان چیست؟
شمس:پست مدرن را نمی شود در یک جمله خلاصه کرد،در هنر کلاسیک فردیت خیلی وجود ندارد مثلا در شعر کلاسیک وزن از قبل معلوم است. خلاقیت فردی نیست فقط یک تفاوت های لحنی وجود دارد.در مدرنیزم فردیت وجود دارد،ما می توانیم همه چیز را بشکنیم،منتها یک ساختار جدید باید به وجود بیاید.یک چیزه تازه و نظام جدید به وجود بیاوریم. در پست مدرن می گوییم که فردیت و عقل کل، چنین چیزی وجود ندارد،اگر هم وجود داشته باشد با تلنگری به هم می ریزد،پست مدرن نه از پیش معین شده است و نه ساختاری دارد، اما معنای آن روشن است. وقتی می خوانیم متوجه می شویم که قضیه چیست. می فهمیم که همین که (وجود ندارد) را بیان می کند.
مدرنیزم می گوید که اگر ساختار شکنی کردی باید ساختار جدیدی جایگزین کنی،پست مدرن چه نظری دارد؟
شمس:پست مدرن ساختار ندارد امادر درون خودش دارای ساختار است.
یعنی ساختار پنهانی دارد؟
شمس: مثلا (مردی در تاریکی) رمان آقای "پل آستر "خیلی با مفهوم و جالب است. این چیزی که به نام پست مدرن در ایران می نویسند،پست مدرن نیست. باز هم می گویم من با آثار این افراد کاری ندارم ولی به هر حال پست مدرن قابل فهم و قابل ارتباط است.شما به جهان دیگری سفر می کنید و به عمق آن می روید.
جهانی که شما می فرمایید ملموس است؟
شمس: کاملا ملموس است،کاملا ملموس و شیرین است. این ها می گویند که فردیت تصمیم گیرنده نیست و درکشان هم همین است .شما در یک داستان پست مدرن می خوانید که شخصی دارد فکر می کند که من چکار خواهم کرد،بعد معلوم میشود که هنوز به دنیا نیامده یعنی در داستان هیچ چیز از پیش تعیین شده نیست.
یعنی زمان هیچ نقشی ندارد؟
شمس:اصلا معلوم نیست زمان چه کاره است. الان یک عده فکر میکنند چون پیشرو هستند و این طوری نوشتن راحت تراست چنین آثاری را می نویسند در صورتی که آثار پست مدرن غرب با این آثار خیلی فرق میکند،این طوری نیست که بی سر و ته باشد.
چگونه می توان شاعری موفق بود؟
شمس:در درجه اول بر می گردد به زندگی آدم و درک او از زندگی.بعد شاعر نباید آدم طلبکاری باشد. مطالعه ادبیات کهن به خاطر جوهر زبانی که در آن بکار رفته ،خواندن عمقی و موشکافانه آثار تثبیت شده طوری که جملات را نجاری کند. مثلا وقتی ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد فروغ را می خوانیم دقت کنیم که چرا از این اصطلاح واز این نوع وازه ها استفاده نموده آثار جدی معاصران را باید به صورت جدی مطالعه نمود.
باز هم صمیمانه از شما تشکر میکنم، خوشحال می شویم در جمع هنرمندان داراب حاضر شوید؟
شمس: قبلا آن مسیر تا آن قسمتی که اسم فرگ می برید عبور کردم. دوست دارم باز هم بیایم.قبلا من آثار یکی دوتا از شاعران داراب در نشریات فارس می خواندم که اسمشان در ذهنم نیست.
برگرفته از : نشریه افسانه داراب
